23 Thu, Nov 2017
Türkiye-Rusya arasında domates krizi ve sorunun basit çözümü.

Türkiye-Rusya arasında domates krizi ve sorunun basit çözümü.

22/06/2017
0

 Hatırlanacağı gibi, 24 kasım 2015’te  Rusya ile yaşanan krizin ardından Rus hükümeti Türkiye karşıtı bazı yaptırım kararları almış,bir çok Türk ürünün ülkeye ithalatını yasaklamıştı.

 Geldiğimiz noktada,yapılan ikili görüşmeler sonrası vize ve bazı çalışma izinleri konusu dışında tüm yaptırımlar kaldırıldı.Tarım ürünlerinde ise,domates dışında tüm kısıtlamalar kaldırılmıştır.Ancak özellikle Türk domatesine yaptırım ‘özellikle’ sürdürülmektedir. 

 Rus Tarım bakanı Aleksandr Tkaçov’un geçtiğimiz cuma yaptığı,"-Türk domatesine ithalat yasağının kalkması söz konusu değil,bu konu gündemde değil .Konunun gündeme gelmesi bile bir kaç yılı bulabilir " açıklaması,aslında bu meselenin Türkiye tarafında iyi bilinmediği ve iletişim kopukluğu olduğunu göstermektedir.

 Domates meselesinin neden kriz nedenine dönüştürüldüğünü,bu alanda ne tür bir rant döndüğünü anlayabilmemiz için öncelikle Rus tarım bakanlığının seracılık konusunda, kriz öncesi ve sonrası yaklaşımını incelemek faydalı olabilir.

Kriz öncesi durum

 Bilindiği gibi,24 kasım öncesine kadar Rusya Federasyonu domates ithalatının büyük kısmını  Türkiye’den karşılıyordu.2014 yılı öncesine kadar ruble kurunun dolar karşısındaki yüksek değeri nedeniyle ülkede ithalata yönelinmiş,seracılık yüksek maliyetler nedeniyle gelişememiştir.

Kriz sonrası alınan kararların etkileri

 24 kasım sonrası,Moskova’nın agresif tutumu nedeniyle,Rus hükümeti ilk olarak Türk ekonomisine çok çabuk  zarar verebilecek hamlelere yönelmiş,bu nedenle Türkiye’den tarım ürünleri ithalatını yasaklamıştır.

 Bu dönemde eski Krasnodar valisi yeni tarım bakanı Aleksandr Tkaçov bazı tarım ürünlerinin Rusya içerisinde üretilebilmesi için kapsamlı bir plan hazırladıklarını kamuoyuna duyurmuştur.Bu plana göre büyük ölçekli Rus firmalar için kredi sağlanacak ve uzun süreli ithalat dış rekabete karşı koruma garantisi verilmesi düşünülüyordu.Bahsedilen program gerçektende 2015 yılında uygulamaya konulmuş,Rusya’dan beklenmeyecek bir süratle krediler verilmiş, dev ölçekli seraların inşasına başlanmıştır.

 Bu dev tarım programı ile ilgili,Tkaçov 2015 yılında yaptığı açıklamada ,"- Rusya yılda toplam iki milyon tona yakın  sebze tüketmektedir.Şu an itibarı ile, sadece bunun 1.3 milyon civarındaki üretimini kedimiz  yapabiliyoruz. Başlattığımız program sayesinde,2014 yılında  toplam 30 bin dekar sera inşa etmeyi başardık,2020 yılına kadar 15 bin dekar sera daha inşa etmeyi planlıyoruz.Yani,daha fazla  yeni sera yatırımı yapmak zorundayız.Buna bağlı olarak bu program tamamlandıktan sonrada  her yıl 3 bin dekar civarında yeni sera kurmamız gerekecek. Bu arada program dahilinde tarım bakanlığı,inşa edilen seraların toplam maliyetinin %20’sini yatırımcıya geri ödeyecek. Gerçektende,çok ciddi devlet desteği  söz konusu.»demişti. 

 Aslında bakan Tkaçov gayet net konuyu anlatmıştı bu açıklamasında.Tamda bu "milli tarım politikası " propagandası döneminde Rus medyasında,Tkaçov’un ailesine ait  olduğu söylenen tarım firması ‘Agrokompleks’in Krasnodar,Rostov ve Stavrapol bölgelerinde yaklaşık 5.milyon dekar (500 bin hektar)tarım arazisine sahip olduğu ve bu firmanın seracılık alanında ciddi yatırımları olduğu yönünde haberler yayınlanmıştır.Öte yandan yine bu dönemde Rus medyasında,tarım kredilerinin  bakanın yakın çevresine kullandırıldığı yönünde bazı eleştiriler yapılmıştır.

Kriz dönemi

 Türkiye ile yaşanan gerginlik döneminde Rusya'nın domates ithalatı konusunda  alternatif ülkelerde ithalat yoluna gittiği bilinmektedir.Ancak bu dönemde Ukrayna ve Gürcistan ile sorunlar nedeniyle İran Azerbaycan ve hatta Fas’tan domates ithal edildiği dikkatlerden kaçmamıştır.Öte yandan,çok küçük ölçeklerde olsada, bazı Türk iş adamları Abhazya’da üretim yaparak yaptırımlara takılmadan Rusya’ya  domates ihraç etmeyi başarabildiler.

  Bu dönemde domates fiyatlarındaki aşırı artış (kriz öncesine göre yaklaşık 3 kat!) dikkat çekmiştir.2016  yılı kış aylarında Moskova’da domatesin perakende satış kg fiyatı 300 rubleye (18 tl)kadar yükselmiştir.Bu dönemde Rus tüketiciler çok ciddi mağdur edilmiştir.

Domates krizi nasıl çözülebilir?

 Ekonomi bakanı Nihat Zeybekçi’nin geçenlerde domates meselesi ile ilgili yaptığı, " –Ya Türkiye’den alacaksın yada Rusya’da bir Türkten alacaksın!" açıklaması aslında bu sorunun çözüm noktasıdır.

 Bizzat Tkaçov’un açıklamalarına göre Rusya genelinde her yıl 3 bin dekar sera kurulması gerekmektedir.Bu boşluğu Rus-Türk ortaklığı doldurabilir.  Sera üretimi için gayet uygun olan Kranodar yada Adigey cumhuriyetinde pilot bir bölge seçilip bu yatırım sürekli hale getirebilir. Bu pilot bölgedeki "buna bir çeşit tarım serbest bölgesi deilebilir" tüm ortaklıklar aynı sözleme metni üzerinden aynı şartlarla yapılabilir.Üretilecek tüm ürünün pazarlaması bir tek firma üzerinden yapılması gereksiz rekabeti önleyecektir.

 Kurulacak bu organizasyona kabaca bir çeşit Türk-Rus  tarım  kooperatifi denilebilir. Rusya’da mevcut seralarda kg domates üretim maliyetinin yerel üreticiler için 110 ruble (6.5 tl )civarında olduğu bilinmektedir.Bu kooperatif sayesinde Rus hükümetinin kredi desteği verdiği yerel üreticilerin haksız rekabete karşı  korunması sağlanabilir.Türk üreticiler ise, ihracatta karşılaştığı sorunlardan tamamen kurtulmuş olur.

  Rus tarım bakanı Aleksandr Tkaçov,Türk tarım bakanı Faruk Çelik  ve ekonomi bakanı Nihat Zeybekçi’nin bir araya gelerek bu sorunu çözmeleri yarım saati aşmayacaktır.Bu konuda Türk tarafının  muhatabı kesinlikle devlet  başkanı Vladimir Putin değil programı hazırlayan ve yöneten Aleksandr Tkaçov’dur.

 S-400 hava savunma sistemi entegrasyonundan,nükleer santral alımına Suriye krizinden ,Türk akımına tüm stratejik sorunlarını çözmeyi başarabilmiş stratejik ortaklığa giden bu iki ülkenin domates alımı nedeniyle,ilişkileri  krize sokulmasına izin verilmemelidir.

Engin ÖZER- Moskova / Ankara-Moskova Analiz Merkezi uzmanı

Rusya Federasyonu,Türk domatesine ithalat yasağını kaldırmayı kesinlikle düşünmüyor.
Katar 45 FETÖ mensubunu Türkiye'ye teslim etti.

Yorumlar

-Yorum yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.